Vandaag verscheen het rapport van de Nationale Ombudsman over de betrouwbaarheid van de overheid richting boeren in de afgelopen tien jaar. De conclusie is helder: de overheid is voor boeren onbetrouwbaar geweest. TABOER spreekt dagelijks ondernemers die dit aan den lijve ondervinden.
“Wie een boerenbedrijf runt, denkt niet in maanden, maar in jaren”
Het rapport heet Een boer met kiespijn lacht niet. De Ombudsman beschrijft hoe boeren te maken kregen met een stapeling van regels en plannen van Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten. Die sluiten lang niet altijd op elkaar aan. Plannen worden aangekondigd, aangepast, uitgesteld of stopgezet.
Een boerenbedrijf is volgens de Ombudsman meer dan een onderneming. Het is de plek waar een familie vaak al generaties werkt en leeft. Juist daarom komt onzekerheid door overheidsbeleid hard aan.
‘Het rapport zegt wat boeren ons vertellen’
TABOER herkent het beeld van de Nationale Ombudsman. Karolien Hupkes van TABOER: “Ik herken de emoties en pijn van de geïnterviewde boeren. Als je het leest, word je er stil van. De verhalen laten zien hoe onzekerheid, tegenstrijdige regels en het gevoel niet gehoord te worden doorwerken in het dagelijks leven en het welzijn van boeren. De Ombudsman heeft de overheid echt een tik op de vingers gegeven.”
TABOER spreekt boeren en tuinders die wakker liggen van onzekerheid. Gaat de investering door, kan het bedrijf worden overgedragen, welke regel verandert er nu of morgen weer? “Het rapport zegt wat zij ons zelf vertellen. Een boerenbedrijf is geen baan die je om vijf uur achter je laat. Werk, gezin en identiteit zijn één. Daarom komt onzekerheid over beleid zo hard aan. Overheden hebben daar onvoldoende besef van”, zegt Karolien.
‘Wat we zien is dat de aanhoudende onzekerheid zwaar weegt’
“Wie niet weet waar hij over een paar jaar aan toe is, kan geen plannen maken. Dat geldt voor een investering en ook voor de vraag of een zoon of dochter het bedrijf wil overnemen. Veel boeren praten daar niet over. Ze willen het zelf oplossen. Dan kan de druk oplopen, ook thuis.”
Wat de Ombudsman aanbeveelt
De Ombudsman vraagt de overheid om langetermijndoelen te borgen en regie te nemen bij de organisatie en uitvoering daarvan. Ook moet de overheid zorgen voor een behoorlijke uitvoering, met gebruik van de kennis en ervaring van boeren. Over dat laatste zegt hij nog iets bijzonders: “Een behoorlijke uitvoering behelst mijns inziens in deze situatie ook erkenning van de ervaringen die boeren in het verleden hebben opgedaan met het wisselende overheidsbeleid. Deze erfenis en de pijn die ze verschillende boeren en hun gezinnen gebracht heeft, kan hierin niet genegeerd worden.”
Karolien: “Dat de ombudsman dit zo benoemt, doet ertoe. Voor een boer is het bedrijf een manier van leven, vaak al generaties lang. Als plannen veranderen, raakt dat dus meer dan het bedrijf alleen. In gesprekken merken we dat veel boeren die pijn met zich meedragen en er thuis of daarbuiten weinig over zeggen. Erkenning helpt. Niet als gebaar, maar door te laten merken dat je het hoort en dat het meetelt in hoe je verder gaat.”
Wat TABOER de overheid meegeeft
Denk net zo lang vooruit als een boer, zegt Karolien. “Een stal wordt gefinancierd voor 20 tot 30 jaar. Beleid met een horizon van minstens 30 jaar en haalbare tijdpaden geeft boeren iets om op te bouwen. Regels met terugwerkende kracht maken plannen onmogelijk. Houd daarnaast woord, en maak afspraken die langer meegaan dan een kabinetsperiode.”
Boeren willen ook één aanspreekpunt. “Rijk, provincie, waterschap en gemeente moeten hun regels op elkaar afstemmen, zodat een boer niet zelf hoeft uit te zoeken wat er geldt. Als ambtenaren steeds wisselen, moeten boeren telkens opnieuw uitleggen hoe hun bedrijf ervoor staat. Mensen die het gebied en de sector kennen, maken het verschil.”
Betrek boeren bovendien vanaf het begin. Dat levert betere regels op en meer draagvlak, zegt Karolien. “Neem hun kennis serieus. Stel duidelijke doelen en laat de ondernemer bepalen hoe hij of zij die haalt. Dat werkt beter dan controle uit wantrouwen. Participatie voor de bühne, om vinkjes te halen, leidt ertoe dat boeren zich niet gehoord voelen.”
Het gaat haar ook om de manier waarop. Zorgvuldige communicatie en erkenning voor wat afscheid nemen betekent, horen bij goed beleid. “Erken wat het vraagt. Afscheid nemen van dieren, land of een manier van werken raakt aan wie je bent. Een uitspraak als ‘jullie moeten hier weg’ komt hard aan. Boeren zijn mensen, geen cijfers.”
‘Het is nooit te laat om opnieuw te beginnen’
Karolien eindigt met een wens: “Ik zou graag willen dat beleidsmakers zichzelf een spiegel voorhouden. Hoe ga je als overheid als mens tot mens met boeren om en wat kan beter? De boeren die ik spreek zijn welwillend. Ze snappen dat je beslissingen moet nemen voor de toekomst, want dat doen ze al generaties. Ik ga uit van goede bedoelingen van ambtenaren. Het is nooit te laat om opnieuw te beginnen en te werken aan vertrouwen.
TABOER en andere vormen van steun zijn belangrijk, maar aandacht voor welzijn mag niet losstaan van de omstandigheden die die zorgen voeden. Luisteren, signalen serieus nemen en tijdig hulp dichtbij bieden, horen ook bij een toekomstbestendige landbouw. Ik hoop dat dit rapport helpt om daar werk van te maken, met meer begrip, perspectief en oog voor elkaar.”
Lees en kijk verder
- Lees het rapport van de Nationale Ombudsman: “Een boer met kiespijn lacht niet – Ervaringen van boeren met veranderlijk overheidsbeleid”
- Kijk de reactie van Karolien bij RTV Oost: Boeren na harde conclusies ombudsman: ‘Het is hoog tijd om anders te denken’
- Lees en bekijk ook de reactie van onze ambassadeur Mariska Oving op RTV Drenthe: Boerin herkent uitzichtloze situatie voor sector; “Er is geen toekomstvisie”
- Lees het eerdere stuk: TABOER spreekt met Ombudsman over druk en perspectief in de sector – Taboer.nl
Maak je je zorgen over de toekomst of loop je rond met vragen? Neem gerust contact op met de medewerkers van TABOER. Zij spreken jouw taal en denken graag met je mee.